COVID-19 sẽ tạo ra làn sóng sáng tạo mới

  • Đại dịch Covid-19 có tác động ba chiều: sinh học, tâm lý, và kinh tế.
  • Chuỗi cung ứng sẽ phát triển một hệ sinh thái bền vững hơn
  • Chính phủ điện tử sẽ được chú trọng đầu tư và phát triển
  • Làm việc từ xa và làm việc tại nhà sẽ ngày càng phổ biến

Những sự kiện “thiên nga đen” như suy thoái kinh tế và dịch bệnh sẽ làm thay đổi định hướng của chính phủ, của nền kinh tế và của các doanh nghiệp, cũng như thay đổi hướng đi của lịch sử. Đợt dịch “Cái Chết Đen” diễn ra vào những năm 1300 đãphá huỷ nền móng của phong kiến Châu Âu và cải tiến hình thức thuê mướn lao động trong nền kinh tế. Ba trăm năm sau, khi cuộc chiến tranh giữa Anh và Pháp kéo dài cả trăm năm chấm dứt đã kích khởi một cuộccách mạng công nghệ trên qui mô lớn làm gia tăng đáng kể năng suất nông nghiệp.

Đến thời gian gần đây, đại dịch SARS vào năm 2002-2004 đã giúp cho công ty Ali Baba phát triển chóng mặt và trở thành một trong những công ty bán lẻ hàng đầu Châu Á khi gặp thiên thời – địa lợi từ việc hạn chế du lịch và tiếp xúc giữa người với người, giống như những gì chúng ta đang chứng kiến trong dịch bệnh Covid-19. Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 cũng sản sinh những công ty công nghệ mới trong nền kinh tế khi Airbnb và Uber được ưu ái hơn hẳn trước kia ở phương Tây khi cuộc khủng hoảng tín dụng làm sói mòn tiền dành dụm và thu nhập của người dân, buộc nhiều người phải chia sẻ những tài sản như phòng trống và chỗ trống trên xe để bù lại thâm hụt chi tiêu. Cùng theo xu hướng đó, nền công nghiệp trò chơi điện tử cũng nhanh chóng thay đổi mô hình kinh doanh khi  năm 2011 chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của mô hình miễn phí, mà tiên phong là Nexon ở Châu Á và King ở phương Tây.

Với dịch Covid-19, chúng ta bắt đầu thấy những tín hiệu ban đầu về những thay đổi trong hành vi người tiêu dùng và các doanh nghiệp. Làm việc tại nhà bắt đầu phổ biến hơn ở những công ty trong lĩnh vực công nghệ và cả những lĩnh vực khác, lợi nhuận của các hãng hàng không đang bị ảnh hưởng nặng nề khi lượng hành khách sụt giảm, chuỗi cung ứng đang gặp khó khăn khắp nơi trên thế giới và cửa hàng bán lẻ can kiệt thuốc ibuprofen, đồ khô, đồ hộp, và giấy vệ sinh. Một vài những khó khăn này chỉ là những phản ứng trực tiếp và ngắn hạn đối với cuộc khủng hoảng, và tình hình sau đó sẽ nhanh chóng hồi phục khi dịch Covid-19 được kiểm soát. Tuy nhiên, những thách thức khác sẽ tiếp tục tồn tại, tạo ra những biến đổi dài hạn, đặc biệt là về phương diện ứng dụng kĩ thuật số, và góp phần định hướng các công ty cũng như các ngành nghề trong nhiều thập niên tới.

TÁC ĐỘNG BA CHIỀU

Các đợt dịch bệnh thường có tác động trực tiếp trên ba mặt sinh học, tâm lý và kinh tế. Độ mạnh yếu còn tuỳ thuộc vào mức độ nguy hiểm cũng như tỉ lệ tử vong của từng bệnh dịch, cũng như thời gian cần có để dịch bệnh lan rộng.

Đối với Covid-19, tác động sinh trầm trọng nhanh chóng và ảnh hưởng nặng nề nhất đối với người lớn tuổi. Còn tác động tâm lý có thể thấy được qua thị trường chứng khoán trên khắp thế giới – các nhà đầu tư không có niềm tin về triển vọng tương lai khi những thông tin về tốc độ lây lan và tác động của Covid-19 lên nền kinh tế không được cung cấp đầy đủ hoặc tệ hơn nữa là bị sai lệch. Cộng đồng thế giới cũng đang phải đối mặt với tác động về tâm lý khi mức tinh thần lạc quan xuống thấp, và tình trạng cô lập xã hội tăng cao bởi giao tiếp giữa người và người cũng như việc tự do đi lại bị hạn chế nghiêm ngặt. Trong ngắn hạn, việc cung ứng nhiều hàng hoá thiết yếu gặp khó khăn và nhu cầu đối với nhiều sản phẩm cũng như dịch vụ xuống thấp. Nếu tình trạng này tiếp tục, Covid-19 sẽ ảnh hưởng tiêu cực lớn đến GDP thế giới.

Những cải cách và những thay đổi trong dài hạn sẽ xuất hiện khi người tiêu dùng và doanh nghiệp nổ lực trung hoà các tác động về tâm lý và kinh tế, nhưng với điều kiện là dịch bệnh phải được kiểm soát và những tác động về mặt sinh học được giải quyết. Việc nghiên cứu hơn 50 công ty khởi nghiệp chẳng những không bị ảnh hưởng mà còn có qui mô mở rộng trong thời điểm có khủng hoảng toàn cầu thông qua lăng kính tác động ba chiều này có thể làm sáng tỏ nhiều điều. Đầu tiên, một cuộc khủng hoảng thường thúc đẩy nhanh quá trình thay đổi mô hình của các doanh nghiệp trong nền kinh tế khi buộc phải cắt giảm chi phí và giá thành. Mặt khác, dịch bệnh cũng tạo ra những ngành nghề mới. Đồng thời cũng có thể thấy rõ dịch bệnh và suy thoái kinh tế chỉ là những tác nhân thúc đẩy, chứ không phải là tác nhân tạo ra, những cải cách và sáng tạo trong nền kinh tế. Ví dụ như các công ty khởi nghiệp và các ý tưởng khởi nhiệp đã có sẵn từ trước nhưng sẽ phát triển nhanh chóng hơn nhờ vào những sự kiện “thiên nga đen”. Với những thông tin và kiến thức này, dưới đây là ba xu hướng thay đổi lớn có thể có tác động trong một thời gian dài sau dịch Covid-19.

Chuỗi cung ứng sẽ phát triển thành hệ sinh thái bền vững

Chuỗi cung ứng toàn cầu từ trước đến nay luôn hoạt động theo mục tiêu chuẩn hoá chất lượng, đồng thời cắt giảm chi phí ở từng khâu hoạt động. Điều này đã tạo ra rủi ro khá lớn cho hầu hết các công ty vì các hoạt động cung ứng được tập trung vào vài vùng địa lý nhất định và vài nhà cung ứng nhất định. Ví dụ, việc Trung Quốc phải giảm thiểu sản xuất vì dịch Covid-19 và từ đó gây ra tác động khủng khiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu đã lộ rõ tính thiếu bền vững của mô hình chuỗi cung ứng hiện tại. Cho nên điều bức thiết hiện nay là phải có một mô hình mới, phân tán đồng đều hơn thay vì tập trung vào một vài khu vực địa lí và nhà cung cấp, đồng thời phải phối hợp tốt hơn ở các khâu, cũng như cho phép theo dõi hành trình cung ứng một linh kiện chẳng hạn qua nhiều khu vực địa lý và nhiều nhà cung ứng khác nhau, trong khi vẫn đảm bảo được lợi ích của việc sản xuất qui mô lớn. Để đạt được điều này, cần phải xây dựng những nền tảng trên phạm vi toàn cầu sử dụng những công nghệ tiên tiến như 5G, rô bốt, IoT và blockchain để giúp liên kết hiệu quả bên tiêu thụ và nhà cung cấp trong hệ thống các chuỗi cung ứng chằng chịt. Điều này cũng sẽ trực tiếp và mạnh mẽ khuyến khích việc áp dụng xe hơi, xe vận tải tự điều khiển và máy bay drone giao hàng bởi nhu cầu hậu cần vận chuyển của ngành thương mại điện tử sẽ nhanh chóng vượt khả năng cung ứng tài xế của lực lượng lao động. Những mô hình B2B như Amazon và Ali Baba rất có thể sẽ tiên phong và cạnh tranh để chiếm lĩnh hệ sinh thái chuỗi cung ứng mới này trong thập niên tới.

Chính phủ điện tử sẽ trở nên phổ biến hơn

Đại dịch Covid-19 chứng kiến sự phản ứng nhanh chưa từng có của các chính phủ trên thế giới. Trung quốc phá kỷ lục xây dựng bệnh viện 34.000 m2 chỉ trong 10 ngày ở Vũ Hán. Hàn Quốc ngay lập tức xét nghiệp 200.000 công dân, đồng thời dùng điện thoại thông minh để phác thảo bản đồ đường di chuyển của những bệnh nhân dương tính và thông tin đến người dân theo thời gian thực. Tất cả những nổ lực này, cùng với việc minh bạch thông tin về các tác động sinh học của dịch bệnh, có thể đạt kết quả khả quan hơn nếu có thêm nhiều thành phố thông minh hơn trên thế giới. Theo một nghiên cứu mới đây của Đại học Glasgow, chỉ có 27 trong số 5.500 thành phố lớn trên thế giới được có ứng dụng mô hình thành phố thông minh. Các chính phủ sẽ rút được bài học kinh nghiệm từ dịch Covid-19 và đầu tư nhiều  hơn, bởi mô hình thành phố thông minh này giúp việc quản lí khủng hoảng tốt hơn khi những sự kiện “thiên nga đen” phát sinhsau này. Những tổ chức được lợi chủ yếu từ việc thay đổi chính sách này là những chính phủ theo mô hình thông minh, những công ti từ lâu tập trung đẩy mạnh mô hình này như Cisco, Microsoft và Siemens, cũng như những startup trong hệ sinh thái thành phố thông minh khắp Châu Âu và Mỹ.

Trợ giúp tâm lý sẽ được thực hiện trên diện rộng và trên nền tảng kĩ thuật số

Rất dễ thấy là đại dịch Covid-19 sẽ là tác nhân thúc đẩy cho việc chuyển đổi để hướng đến mô hình làm việc tại nhà và giáo dục trực tuyến. Tuy nhiên, điều khó đoán là chuyện gì sẽ xảy ra khi phần lớn lực lượng lao động có tri thức cùng làm việc từ xa hoặc ở nhà. Khả năng rất cao là sẽ phát sinh những vấn đề về tinh thần làm việc, năng suất lao động, và sức khoẻ tinh thần của người lao động toàn cầu, và các doanh nghiệp phải chuẩn bị cho những phát sinh này. Đối với những công ty muốn áp dụng kĩ thuật số nhưng vẫn duy trì được yếu tố con người trong các qui trình, hiện nay không có nhiều lựa chọn – ví dụ như công ty Humu, một startup của Laszlo Bock, cựu giám đốc nhân sự của Google, hiện đang là công ti dẫn đầu. Ngoài ra còn một vài công ty công nghệ khác như Github và Automattic, vốn chủ yếu hoạt động trên nền tảng hợp tác làm việc từ xa, là có thể dựa vào những nguồn lực và hiểu biết của mình để tạo ra những sản phẩm giúp các công ty khác bắt kịp sự thay đổi này. Còn đối với cá nhân người lao động làm việc từ xa, tình huống có dễ dàng hơn. Rất nhiều công ty startup trong lĩnh vực sức khoẻ tinh thần như Braive và Moment Pebble có sản phẩm đánh vào vấn đề cô lập với cộng đồng, trong khi các apps giúp kết nối nghề nghiệp như Ripple có thể giải quyết khó khăn về đào tạo và phát triển nghề nghiệp của nhân viên làm việc từ xa.

MỘT THẾ GIỚI HẬU CORONA

Covid-19 tạo ra một cú sốc lớn đối với nền kinh tế toàn cầu cũng như hàng nghìn cá nhân và gia đình bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Trong trung hạn, các doanh nghiệp phải đưa vấn đề sức khoẻ và an toàn của người lao động, đối tác, và các nhà cung cấp lên hàng đầu. Về dài hạn, đại dịch Covid-19 sẽ làm thay đổi mãi mãi cách thức cạnh tranh của các doanh nghiệp trong thập niên tới. Các công ty lựa chọn theo đuổi và chuẩn bị nắm bắt các xu hướng này sẽ thành công, ngược lại sẽ gặp nhiều khó khăn và bất ổn.

Leave a Reply

Your email address will not be published.